1. Giới thiệu tổng quan về đền Bà Triệu ngày Tết
1.1. Vị trí – Lịch sử đền Bà Triệu
Đền Bà Triệu ngày Tết là điểm đến tâm linh – lịch sử tiêu biểu của xứ Thanh, tọa lạc tại xã Triệu Lộc, tỉnh Thanh Hóa. Ngôi đền nằm dưới chân núi Gai, thuộc quần thể di tích Bà Triệu - nơi gắn liền với cuộc khởi nghĩa chống quân Đông Ngô năm 248 của nữ anh hùng Triệu Thị Trinh.
Đền Bà Triệu nằm uy nghi dưới chân núi Gai giữa không gian xanh mát của rừng cây cổ thụ. (Nguồn: Sưu tầm)
Theo các tài liệu lịch sử và ghi chép chính thống, Bà Triệu là biểu tượng tiêu biểu cho tinh thần quật cường, lòng yêu nước và ý chí độc lập của dân tộc Việt Nam trong buổi đầu chống ách đô hộ phương Bắc. Trải qua nhiều triều đại, đền được trùng tu và bảo tồn với kiến trúc truyền thống, trở thành không gian thờ tự linh thiêng, mang giá trị lịch sử – văn hóa sâu sắc. Năm 1979, đền Bà Triệu được xếp hạng Di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia và đến năm 2014, toàn bộ quần thể được công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt, khẳng định vị thế quan trọng của di tích này trong đời sống tinh thần và lịch sử dân tộc.
1.2. Vì sao đền Bà Triệu ngày Tết thu hút đông đảo du khách
Mỗi dịp xuân về, đền Bà Triệu ngày Tết thu hút đông đảo du khách thập phương bởi sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố tâm linh, giá trị lịch sử và không khí lễ hội truyền thống. Người dân và du khách thường đến đền đầu năm để dâng hương, cầu bình an, may mắn và bày tỏ lòng tri ân đối với nữ anh hùng dân tộc đã hy sinh vì non sông.
Đền Bà Triệu với cổng nghi môn cổ kính, là di tích lịch sử – tâm linh tiêu biểu của Thanh Hóa. (Nguồn: Sưu tầm)
Đặc biệt, lễ hội đền Bà Triệu thường diễn ra vào khoảng từ ngày 19 đến 22 tháng Giêng âm lịch, với các nghi lễ truyền thống như lễ mộc dục, lễ trình cáo và lễ dâng hương được tổ chức trang nghiêm, thu hút hàng nghìn người tham dự mỗi năm theo ghi nhận của các cơ quan báo chí và ngành văn hóa Thanh Hóa. Không chỉ mang ý nghĩa tín ngưỡng, không gian lễ hội đầu xuân tại đây còn giúp du khách cảm nhận rõ nét tinh thần hướng về cội nguồn, giáo dục truyền thống yêu nước và tạo nên một hành trình du xuân vừa trang trọng, vừa giàu giá trị văn hóa trong những ngày đầu năm mới.
2. Kiến trúc đặc sắc và di vật quý hiếm tại đền Bà Triệu
2.1. Quần thể kiến trúc nội công ngoại quốc đặc trưng
Quần thể kiến trúc của đền Bà Triệu ngày Tết nằm trong khu di tích rộng gần 3,83 ha dưới chân núi Gai, xã Triệu Lộc được quy hoạch theo kiểu “nội công ngoại quốc” đặc trưng của kiến trúc tín ngưỡng truyền thống Việt Nam.
Đền Bà Triệu nổi bật với hệ thống nghi môn đá, trụ biểu và bậc cấp cổ kính, dẫn lối vào không gian thờ tự linh thiêng. (Nguồn: Sưu tầm)
Từ cổng vào là Nghi môn ngoại được xây dựng với kiến trúc tứ trụ đá nguyên khối, từng cột đá được chạm trổ tinh xảo các hình tứ linh như rồng, phượng hòa quyện vào họa tiết hoa văn truyền thống, tạo nên vẻ uy nghiêm ngay từ lối đi đầu tiên. Phía trong là không gian xanh mát với ao sen, bình phong gỗ cùng cảnh quan được sắp xếp hài hòa, mang lại cảm giác trang nhã mà trang nghiêm mỗi khi bước vào khu chính điện. Ba khối kiến trúc tiêu biểu nhất gồm Tiền Đường, Trung Đường và Hậu Cung được liên kết chặt chẽ với nhau theo bố cục truyền thống ba gian hai chái, mái cong đuôi hồi và hệ thống vì kèo gỗ chạm khắc cầu kỳ, là minh chứng rõ nét cho nghệ thuật xây dựng đặc trưng vùng Bắc Bộ kết hợp phong cách cung đình xưa. Trong Hậu cung – nơi thờ Bà Triệu – không chỉ có không gian thờ phượng trang nghiêm mà còn trưng bày nhiều di vật và sắc phong thể hiện quá trình ghi nhận và tôn vinh công lao nữ anh hùng qua các triều đại phong kiến Việt Nam. Công trình kiến trúc tổng thể của đền đã trải qua nhiều giai đoạn trùng tu từ thời Lý – Trần – Lê đến Nguyễn nhưng vẫn giữ được gần như nguyên vẹn nghệ thuật cổ truyền, góp phần làm nên giá trị văn hóa nghệ thuật đặc biệt khiến đền Bà Triệu ngày Tết luôn là điểm đến thu hút đông đảo người dân và du khách mỗi dịp đầu năm mới.
2.2. Di vật cổ – giá trị văn hóa và lịch sử lưu giữ qua các triều đại
Trong không gian linh thiêng của đền Bà Triệu ngày Tết, hệ thống di vật cổ được lưu giữ và trưng bày vừa đa dạng về loại hình, vừa phong phú về chất liệu và niên đại, phản ánh bề dày văn hóa lịch sử gắn liền với ngôi đền và các lễ hội cổ truyền. Theo thống kê hiện vật, đền Bà Triệu đang lưu giữ đến 297 cổ vật quý hiếm có nguồn gốc từ cuối thế kỷ XVII đến đầu thế kỷ XX, bao gồm các tài liệu, hiện vật làm từ giấy, gỗ, đồng, gốm và nhiều chất liệu khác nhau. Những hiện vật này không chỉ là chứng tích về quá trình hình thành và phát triển của khu di tích mà còn là nguồn tư liệu quan trọng giúp hiểu rõ hơn về tín ngưỡng thờ Bà Triệu, nghi lễ truyền thống và phong tục văn hóa của người dân địa phương qua nhiều thế kỷ. Trong số đó, hệ thống sắc phong – gồm nhiều đạo sắc phong do các triều vua ban tặng Bà Triệu – đóng vai trò quan trọng trong việc khẳng định vị thế lịch sử của nữ anh hùng trong hệ thống tín ngưỡng dân gian cũng như văn hóa chính thống.
Tượng Bà Triệu cưỡi voi – hình tượng biểu trưng cho tinh thần quật khởi và khí phách anh hùng trong lịch sử Việt Nam. (Nguồn: Sưu tầm)
Ngoài ra, tượng Bà Triệu bằng đồng, quạt ngà, lược đồi mồi, trâm ngà hay long cung sơn son thếp vàng là những hiện vật quý hiếm được trân trọng bảo tồn, mỗi hiện vật đều gắn với câu chuyện, giá trị biểu tượng riêng, góp phần làm sâu sắc hơn sự kết nối giữa quá khứ oai hùng và niềm tin tâm linh của người Việt Nam. Những cổ vật này không chỉ có giá trị về mặt nghệ thuật, kỹ thuật chế tác mà còn là nguồn tư liệu lịch sử sống động để thế hệ sau tiếp tục nghiên cứu, trân trọng và gìn giữ.
3. Trải nghiệm lễ hội đền Bà Triệu ngày Tết
3.1. Những nghi lễ truyền thống dịp Tết cổ truyền
Vào những ngày đầu xuân, đền Bà Triệu ngày Tết trở thành không gian sinh hoạt tín ngưỡng quan trọng của người dân Thanh Hóa và du khách thập phương. Hoạt động dâng hương đầu năm được tổ chức trang nghiêm tại khu vực tiền đường và hậu cung, nơi thờ chính nữ anh hùng Triệu Thị Trinh. Người dân thường đến lễ đền từ mùng 1 đến hết tháng Giêng với mong muốn cầu cho một năm mới bình an, thuận lợi và thể hiện lòng tri ân đối với vị anh hùng dân tộc đã hy sinh vì độc lập đất nước. Bên cạnh nghi thức dâng hương cá nhân, các nghi lễ tế truyền thống do ban tổ chức và các bô lão địa phương thực hiện cũng giữ vai trò quan trọng, được tiến hành theo nghi thức cổ truyền với đầy đủ lễ vật, trang phục tế và nhạc lễ, thể hiện sự tôn kính và tính kế thừa văn hóa qua nhiều thế hệ.
Nghi lễ rước kiệu tại đền Bà Triệu tái hiện không khí lễ hội truyền thống sôi động mỗi dịp đầu năm ở xứ Thanh. (Nguồn: Sưu tầm)
Trong những ngày cao điểm đầu năm, nghi thức rước kiệu và trình lễ được tổ chức tại khu di tích trong không khí trang trọng nhưng gần gũi, thu hút sự tham gia của cộng đồng dân cư địa phương. Các hoạt động tín ngưỡng này không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn góp phần duy trì mạch sinh hoạt văn hóa truyền thống, giúp du khách khi đến đền Bà Triệu ngày Tết có cơ hội quan sát, cảm nhận rõ nét đời sống tín ngưỡng đặc trưng của vùng đất xứ Thanh trong dịp Tết cổ truyền.
3.2. Lễ hội Bà Triệu: Thời gian, nội dung chính và điểm nhấn
Cần phân biệt rõ không khí hành hương đầu năm tại đền Bà Triệu ngày Tết với lễ hội chính thức của đền. Theo thông tin từ Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa, lễ hội Bà Triệu truyền thống hằng năm được tổ chức từ ngày 19 đến ngày 22 tháng Giêng âm lịch, trong đó ngày 21 tháng Giêng là chính hội, gắn với ngày mất của Bà Triệu. Lễ hội này đã được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị lịch sử và văn hóa tiêu biểu của lễ hội trong đời sống tinh thần cộng đồng.
Lễ hội đền Bà Triệu rực rỡ cờ hội, thu hút đông đảo người dân và du khách về dâng hương mỗi dịp đầu năm. (Nguồn: Sưu tầm)
Trong khi đó, dịp Tết Nguyên Đán từ mùng 1 đến rằm tháng Giêng mang tính chất du xuân, hành lễ đầu năm và sinh hoạt tín ngưỡng rộng rãi, không phải là lễ hội chính thức nhưng vẫn thu hút lượng lớn du khách. Điểm nhấn của thời gian này là sự kết hợp hài hòa giữa không gian linh thiêng, cảnh sắc mùa xuân và dòng người hành hương đông đúc, tạo nên bầu không khí vừa trang nghiêm vừa ấm áp. Chính sự nối tiếp giữa Tết Nguyên Đán và lễ hội chính đã khiến đền Bà Triệu ngày Tết trở thành điểm đến kéo dài suốt tháng Giêng, không chỉ tập trung trong một vài ngày cao điểm.
3.3. Hoạt động văn hóa nghệ thuật và phong tục địa phương dịp Tết
Song song với các nghi lễ chính, đền Bà Triệu ngày Tết còn là không gian diễn ra nhiều hoạt động văn hóa nghệ thuật và sinh hoạt cộng đồng mang đậm bản sắc địa phương. Trong khuôn khổ lễ hội tháng Giêng, các chương trình biểu diễn nghệ thuật dân gian như hát chèo, hát văn, múa truyền thống và trình diễn trống hội thường được tổ chức, góp phần tái hiện không khí lễ hội cổ truyền và làm phong phú trải nghiệm của du khách. Các trò chơi dân gian như kéo co, đấu vật, cờ người hay các hoạt động sinh hoạt cộng đồng cũng được duy trì, tạo điều kiện để người dân địa phương và du khách cùng tham gia, giao lưu trong không gian văn hóa chung.
Chương trình nghệ thuật tại lễ hội đền Bà Triệu tái hiện hào khí nữ anh hùng. (Nguồn: Sưu tầm)
Đối với du khách đi lễ đầu năm, việc hòa mình vào nhịp sinh hoạt cộng đồng tại đền không chỉ dừng lại ở việc tham quan hay dâng hương mà còn là cơ hội cảm nhận rõ hơn phong tục, tập quán và tinh thần gắn kết cộng đồng của cư dân vùng Hậu Lộc. Những hoạt động này góp phần làm cho trải nghiệm tại đền Bà Triệu ngày Tết không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn trở thành hành trình khám phá văn hóa truyền thống sống động, được duy trì và trao truyền qua nhiều thế hệ.
4. Hướng dẫn di chuyển đến đền Bà Triệu ngày Tết
4.1. Di chuyển từ Hà Nội và các tỉnh phía Bắc
Từ Hà Nội, quãng đường di chuyển đến đền Bà Triệu ngày Tết dài khoảng 160km, thời gian đi trung bình từ 3,5 đến 4,5 giờ tùy tình hình giao thông dịp cao điểm Tết. Tuyến đường được nhiều du khách lựa chọn là cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ, nối tiếp cao tốc Cầu Giẽ – Ninh Bình và Ninh Bình – Thanh Hóa, sau đó rẽ về xã Triệu Lộc theo Quốc lộ 1A. Với ô tô cá nhân, chi phí nhiên liệu và phí đường bộ ước tính khoảng 600.000–800.000 đồng cho hành trình khứ hồi. Xe khách từ các bến Giáp Bát, Nước Ngầm hoặc Mỹ Đình đi Thanh Hóa hoạt động liên tục trong dịp Tết, thời gian di chuyển khoảng 4–5 giờ, giá vé phổ biến từ 180.000–250.000 đồng/lượt. Ngoài ra, tàu hỏa từ Hà Nội đến ga Thanh Hóa cũng là phương án thuận tiện, thời gian đi khoảng 3,5–4 giờ, giá vé ghế ngồi dao động trong khoảng 200.000–300.000 đồng.
4.2. Di chuyển nội tỉnh Thanh Hóa đến xã Triệu Lộc
Từ trung tâm Thanh Hóa, du khách chỉ cần di chuyển khoảng 16–18km để đến đền Bà Triệu ngày Tết, chủ yếu theo hướng Quốc lộ 1A về phía Bắc rồi rẽ vào đường tỉnh dẫn về xã Triệu Lộc. Thời gian đi trung bình khoảng 30–40 phút bằng ô tô hoặc xe máy. Trong những ngày đầu năm và thời điểm cận lễ hội tháng Giêng, lượng người đổ về đền khá đông, vì vậy nên khởi hành từ sáng sớm để tránh ùn tắc. Khu vực quanh đền có các bãi gửi xe phục vụ du khách với mức giá phổ biến từ 10.000–20.000 đồng cho xe máy và 30.000–50.000 đồng cho ô tô, giúp việc dâng hương và tham quan diễn ra thuận lợi hơn trong không khí lễ Tết.
5. Kinh nghiệm đi lễ đầu năm tại đền Bà Triệu ngày Tết
5.1. Trang phục và lễ vật phù hợp tín ngưỡng Thanh Hóa
Khi đi lễ đầu năm tại đền Bà Triệu ngày Tết, việc chuẩn bị trang phục và lễ vật phù hợp với tín ngưỡng địa phương là yếu tố quan trọng để thể hiện sự tôn kính đối với không gian thờ tự linh thiêng. Trang phục nên gọn gàng, lịch sự, ưu tiên quần áo kín đáo với màu sắc nhã nhặn, tránh mặc váy ngắn, áo hở vai hoặc trang phục quá sặc sỡ khi vào khu vực chính điện và hậu cung.
Du khách trong trang phục truyền thống, kín đáo tạo nên khung cảnh trang nghiêm giữa không gian tâm linh. (Nguồn: Sưu tầm)
Về lễ vật, người dân địa phương thường chuẩn bị lễ chay đơn giản như hương, hoa tươi, trầu cau, bánh trái, xôi chè, thể hiện tấm lòng thành kính hơn là sự cầu kỳ về hình thức. Việc dâng lễ tại đền Bà Triệu đầu năm chủ yếu mang ý nghĩa tri ân công lao của nữ anh hùng dân tộc và cầu mong bình an, vì vậy du khách nên giữ tâm thế trang nghiêm, thành tâm và tuân thủ hướng dẫn của ban quản lý di tích.
5.2. Thời gian lý tưởng đi lễ để tránh đông đúc
Dịp Tết Nguyên Đán, đền Bà Triệu ngày Tết thường đón lượng lớn người dân và du khách từ mùng 1 đến rằm tháng Giêng, đặc biệt đông vào các ngày cuối tuần và thời điểm cận lễ hội chính từ 19 đến 22 tháng Giêng âm lịch. Để có trải nghiệm dâng hương thanh tịnh hơn, du khách nên lựa chọn khung giờ sáng sớm, khoảng từ 6h đến 8h, khi lượng người chưa quá đông và không khí tại đền vẫn giữ được sự yên tĩnh, trong lành. Nếu không đi được vào sáng sớm, khung giờ đầu giờ chiều cũng là lựa chọn phù hợp, tránh các thời điểm cao điểm cuối buổi sáng hoặc chiều muộn. Việc chủ động sắp xếp lịch trình hợp lý không chỉ giúp việc hành lễ diễn ra thuận lợi mà còn tạo điều kiện để du khách tham quan, cảm nhận trọn vẹn không gian văn hóa – lịch sử của khu di tích trong những ngày đầu năm.
5.3. Những điều cần lưu ý khi tham quan và chụp ảnh tại đền
Là di tích quốc gia đặc biệt, đền Bà Triệu ngày Tết có những quy định rõ ràng nhằm bảo vệ không gian thờ tự và các hạng mục kiến trúc, di vật cổ. Du khách nên hạn chế chụp ảnh tại khu vực hậu cung và các không gian thờ chính nếu không được phép, đồng thời tránh sử dụng đèn flash để bảo vệ hiện vật và giữ sự trang nghiêm. Khi tham quan, cần giữ trật tự, không chen lấn, không tự ý sờ vào tượng thờ, đồ thờ hay các di vật được trưng bày trong đền. Việc tuân thủ các quy định chung không chỉ giúp bảo tồn giá trị di tích lâu dài mà còn góp phần xây dựng hình ảnh đẹp, văn minh cho mỗi du khách khi đến hành hương đầu năm tại đền Bà Triệu.
6. Gợi ý kết hợp du lịch quanh đền Bà Triệu ngày Tết
6.1. Tham quan các di tích, thắng cảnh nổi bật gần đền
Sau khi dâng hương và tham quan đền Bà Triệu ngày Tết, du khách có thể kết hợp hành trình du xuân với nhiều điểm đến tiêu biểu khác của Thanh Hóa để chuyến đi thêm trọn vẹn. Trong bán kính khoảng 30–40km quanh khu di tích, biển Sầm Sơn là lựa chọn phổ biến nhờ khoảng cách di chuyển thuận tiện và không khí biển đầu năm trong lành, thích hợp cho các chuyến du xuân ngắn ngày. Xa hơn về phía Tây, Thành Nhà Hồ, Di sản Văn hóa Thế giới được UNESCO công nhận, là điểm tham quan mang giá trị lịch sử - kiến trúc đặc biệt, thường được nhiều du khách lựa chọn kết hợp trong lịch trình 1-2 ngày đầu năm.
Thành Nhà Hồ với cổng đá đồ sộ, là Di sản Văn hóa Thế giới UNESCO. (Nguồn: Sưu tầm)
Nếu có thêm thời gian, khu di tích Lam Kinh cũng là điểm đến ý nghĩa, gắn liền với triều đại Hậu Lê, phù hợp với du khách yêu thích du lịch văn hóa, lịch sử trong dịp Tết. Việc sắp xếp lịch trình theo trục Bắc – Nam hoặc Đông – Tây của tỉnh giúp việc di chuyển thuận lợi, không quá dồn dập mà vẫn trải nghiệm được nhiều không gian đặc trưng của xứ Thanh.
6.2. Trải nghiệm ẩm thực địa phương – đặc sản vùng Hậu Lộc
Hành trình du xuân tại đền Bà Triệu ngày Tết sẽ thêm phần đáng nhớ khi kết hợp khám phá ẩm thực địa phương, đặc biệt là các món đặc sản Thanh Hóa quen thuộc với du khách. Tại khu vực xã Triệu Lộc và các vùng lân cận, nem chua Thanh Hóa là món ăn gần như không thể bỏ qua, thường được bày bán tại các cửa hàng đặc sản và chợ địa phương, nhất là trong dịp Tết khi nhu cầu mua làm quà biếu tăng cao. Ngoài ra, bánh gai Tứ Trụ, mắm tép Hà Yên hay các món chế biến từ hải sản vùng biển gần Hậu Lộc cũng là lựa chọn được nhiều du khách quan tâm. Trong những ngày Tết, các quán ăn và khu ẩm thực tại xã Triệu Lộc, Thanh Hóa hoặc khu vực Sầm Sơn thường mở cửa xuyên Tết, nhộn nhịp nhất vào khung giờ từ sáng muộn đến đầu giờ tối, thuận tiện cho du khách kết hợp tham quan, nghỉ ngơi và thưởng thức ẩm thực sau khi đi lễ. Việc trải nghiệm ẩm thực địa phương không chỉ giúp chuyến đi thêm phong phú mà còn là cách cảm nhận rõ nét hơn đời sống văn hóa và sinh hoạt thường nhật của người dân xứ Thanh trong những ngày đầu năm.
Sau khi tham quan và dâng hương tại đền Bà Triệu, du khách có thể tiếp tục hành trình du xuân bằng việc ghé quảng trường biển Sầm Sơn, điểm đến sôi động bậc nhất Thanh Hóa trong những ngày đầu năm.
Quảng trường biển Sầm Sơn rực rỡ ánh sáng, điểm check-in nổi bật về đêm của Thanh Hóa. (Nguồn: Sưu tầm)
Không gian quảng trường rộng lớn, hiện đại là nơi lý tưởng để check-in với các công trình biểu tượng ven biển, đặc biệt thu hút du khách trẻ và các gia đình. Khi màn đêm buông xuống, khu vực này trở nên nhộn nhịp hơn với các hoạt động vui chơi, dạo biển và chương trình nhạc nước nghệ thuật được tổ chức định kỳ, tạo nên bầu không khí rộn ràng, đầy sức sống. Sự kết hợp giữa biển, ánh sáng và âm nhạc mang đến trải nghiệm thư giãn nhẹ nhàng nhưng không kém phần hấp dẫn, giúp chuyến du xuân đầu năm tại Thanh Hóa thêm trọn vẹn và nhiều cảm xúc.
Hành trình du xuân về đền Bà Triệu ngày Tết không chỉ là chuyến đi lễ đầu năm đơn thuần mà còn là dịp để mỗi người tìm về cội nguồn lịch sử, lắng lại giữa không gian linh thiêng và cảm nhận sâu sắc tinh thần quật khởi của nữ anh hùng Triệu Thị Trinh. Từ giá trị lịch sử, kiến trúc, lễ hội truyền thống cho đến các trải nghiệm văn hóa và ẩm thực địa phương, đền Bà Triệu mang đến một hành trình đầu năm trọn vẹn cả về tâm linh lẫn trải nghiệm văn hóa.
Nếu bạn đang tìm một điểm đến ý nghĩa để cầu bình an, may mắn và kết hợp du xuân trong những ngày đầu năm, đền Bà Triệu ngày Tết là lựa chọn phù hợp, vừa trang nghiêm, vừa giàu chiều sâu lịch sử. Chuẩn bị lịch trình hợp lý, giữ tâm thế thành kính và tôn trọng không gian di tích sẽ giúp chuyến đi của bạn thêm trọn vẹn, khởi đầu năm mới với nhiều điều tốt lành.
